سه گانه سرمایه، اعتبار و ریسک در خدمات فنی و مهندسی

مجید تفته در گفتگو با اگزیم نیوز از سه پیش شرط تأمین اعتبار، تأمین سرمایه مورد نیاز و حفاظت در برابر ریسک های منطقه ای به عنوان سه موضوع موثر بر صادرات خدمات فنی و مهندسی نام برد

افزایش ریسک های تجاری در کشورهای همسایه به دلیل برخی ناامنی های ناشی از حضور داعش، جنگ های داخلی و ... در سال های اخیر باعث شده روند حضور صادرکنندگان و سرمایه گذاران به این کشورها به شدت تحت تأثیر قرار بگیرد که این امر می تواند دو اثر را با خود به همراه داشته باشد؛ اثر اول که اثری کوتاه مدت است کاهش حضور کالاهای ایرانی در منطقه و اثر بلند مدت نیز شیفت و انتقال بازارها از منطقه خاورمیانه به بازارهای امن تر. در این بین یکی از حساس ترین بخش های صادراتی کشور یعنی صادرات خدمات فنی و مهندسی که واکنش بیشتری نسبت به صادرات کالا به ریسک ها دارد نیز ممکن است به شدت تحت تأثیر قرار بگیرد. در این رابطه مجید تفته رییس اداره خدمات فنی و مهندسی و سرمایه گذاری خارج از کشور بانک توسعه صادرات ایران در گفتگو با پایگاه خبری تحلیلی اگزیم نیوز به تشریح وضعیت پروژه ها و ریسک های تجاری خدمات فنی و مهندسی در کشور عراق پرداخت.

همانطور که می­دانید میزان قابل توجهی از خدمات فنی مهندسی ایران در کشور عراق متمرکز شده است. تحلیل شما از این بازار با توجه افزایش ریسک­های تجاری در کشورهای منطقه علی الخصوص عراق چیست؟

قبل از اعمال تحریم ها ایران در بازارهای منطقه، کشورهای CIS و حتی ونزوئلا حضوری فعال داشت. دو شرکت بزرگ ایرانی در ونزوئلا فعالیت داشته و پروژه های بزرگی را نیز انجام می­دادند. متاسفانه با اعمال تحریم ها، بحث نقل و انتقالات پولی و ضمانت نامه با مشکل مواجه شد و پیمانکاران ایرانی مجبور به کوچک کردن فعالیت های خود شدند، به همین دلیل طی یکی دو سال گذشته تمام پیمانکاران ایرانی متمرکز بر بازار عراق شدند. در سال 2008 که کل صادرات کالا و خدمات در دنیا 360 میلیارد دلار بود بازار 700-800 میلیارد دلاری عراق بازاری بکر برای پیمانکاران ایرانی بشمار می­رفت. آمار صادرات خدمات فنی مهندسی ما در سال گذشته دو میلیارد دلار بود بنابراین در آن شرایط بازار عراق بازار بسیار خوبی برای ایرانیان بود. اما طی چند وقت اخیر با وجود داعش در این کشور و ضعف دولت مرکزی عراق پیمانکاران ایرانی نمی توانند پول خود را از دولت عراق دریافت کنند و پروژه ها نیمه کاره مانده اند. در حال حاضر ماشین آلات پیمانکاران ایرانی و کارگران ایرانی همه در کشور عراق بلوکه شده اند و به شدت به ایرانی ها بدهکار هستند حتی پیمانکاران ایرانی امکان بازگرداندن ماشین آلات خودشان را نیز ندارند.. من افرادی را میشناسم که فقط اگر بتوانند ماشین آلات خود را از عراق برگردانند می توانند در ایران بزرگ ترین پروژه ها را اجرا کنند.

آیا دولت برای حمایت از این پیمانکاران اقدامی انجام داده است؟

بله. دولت امسال با پشتیبانی بانک توسعه صادرات مبلغ200 میلیون دلار برای حمایت از پیمانکاران ایرانی در عراق اختصاص داد که به گفته اعضای انجمن فنی و مهندسی یکی از بهترین مصوبه های دولت طی این چند سال اخیر بوده است.در حال حاضر نیز ما این مبلغ را از دولت دریافت کرده ایم و در آمار اولیه 25 شرکت از 35 شرکت فعال در عراق برای دریافت این تسهیلات ثبت نام کرده اند که از بزرگان خدمات فنی و مهندسی بشمار می آیند. اگر ما در این مقطع از پیمانکاران داخلی حمایت نکنیم نه تنها آن ها نمی­توانند در بازار عراق باقی بمانند بلکه کل خدمات فنی مهندسی ما از بین خواهد رفت. مشکل اصلی خدمات فنی مهندسی ما در در حال حاضر پوشش بیمه ای، پشتیبانی و حمایت بانکی است که اگر این دو مشکل حل شود به نظر من می توان امیدوار بود که این حوزه با رونق همراه شود.

آیا آماری در خصوص خدمات فنی مهندسی در دسترس است؟

در سال 90 خدمات فنی مهندسی ما تا 5 میلیارد دلار هم رشد داشت اما در سال گذشته کل صادرات ما 60  میلیارد دلار بود که از این میزان 50 میلیارد آن مربوط به صادرات کالا و 15 میلیارد صادرات خدمات بود که شامل خدمات توریسم، گردشگری و فنی مهندسی میشود. بنظر می رسد که صادرات خدمات فنی مهندسی بطور خاص کمتر از 2 میلیارد دلار بوده است. در سال جاری وزارت صنایع و معادن برای صادرات خدمات فنی و مهندسی 2 میلیارد دلار پیش بینی کرده است یعنی نسبت به سال گذشته بیشتر از 50 درصد کاهش داشته است. باید توجه کنیم که ما پتانسیل بیشتر از 5 میلیارد دلار داریم نکته آن است که برای پیشرفت چگونه قدم برداریم.

 

مشکلات اصلی ما در صادرات خدمات فنی مهندسی چیست؟

مشکل اصلی، تامین منابع مالی است. مثالی برای شفافیت موضوع خدمتتان می گویم. آیین نامه ای وجود دارد که بانک باید 20 درصد مبلغ تسهیلات را برای تجهیز کارخانجات بدهد، مبلغ پروژه های فنی مهندسی نیز بسیار بالاست مثلا 200-300 میلیون دلار که 20 درصد آن مبلغی معادل 40 میلیون دلار می شود. مبلغ 40 میلیون دلار تنها برای یک مشتری رقم بسیار بالایی است و بانک که سال هاست افزایش سرمایه نداشته است چگونه می تواند از این پروژه ها حمایت کند؟ منابع موجود در بانک تنها منابعی است که خود بانک ها داشته اند و سال هاست سرمایه آن ها از سوی دولت افزایش نیافته است در حالیکه پیش از این بانک ها خطوط اعتباری نزد بانک مرکزی داشتند که می توانستند از آن ها حمایت کنند اما این خطوط نیز قطع شده است. در حال حاضر مهمترین منبع برای بانک ها صندوق توسعه ملی است که آن نیز بروکراسی و ضوابط سختی دارد. برای مثال باید پروژه مذکور حتما در مناقصه بین المللی برنده شود و در صورتیکه مناقصه برگزار نشده باشد امکان دریافت تسهیلات از صندوق توسعه ملی را ندارد.

مشکل دیگر بحث اعتبار خریدار است. مدت اعتبار خریدار حداکثر دو سال می باشد در صورتیکه پروژه های خدمات فنی مهندسی حداقل 5-6 سال زمان نیاز دارند. برای تغییر یا اصلاح آن نیز باید این مسأله در هیئت امنای صندوق مطرح شود در واقع این بروکراسی داخلی سازمان هاست که کار را مشکل کرده است. قطعا با وجود این مشکلات نمی توانیم در این زمینه پیشرفت داشته باشیم مگر بانک ها چقدر می­توانند از منابع خود تسهیلات بدهند؟

مشکلی را که پیمانکاران ما در عراق داشتند پیمانکاران ترک نیز داشتند اما دولت ترکیه به سرعت ظرف یک ماه تمام هزینه های پیمانکاران را پرداخت کرد تا بازار عراق را از دست ندهند در صورتیکه مسوولان ما از ابتدای اردیبهشت در صدد حمایت از این بخش بودند اما تازه چند وقت پیش مصوبه های آن تهیه شد و چند ماهی نیز طول می کشد تا به تصویب برسد یعنی حمایت های ما شدید، قوی و سریع نیست.

صادرات خدمات نمادی از قدرت یک کشور است که در سایر کشورها باقی می­ماند بنابراین در پروژه های فنی مهندسی برای ورود به بازار سایر کشورها نیازمند حمایت های قوی هستیم حمایت های بانکی، پوشش بیمه ای، تشکیلات حقوقی قابل اعتماد از آن جمله اند در یک عبارت باید بگویم کلاس صادرات خدمات با صادرات کالا متفاوت است و ما نتوانستیم در این راه قدم برداریم نشان آن نیز کاهش صادرات از 5 میلیون به 2 میلیون دلار است.

به نظر شما ما بازارهای خودمان را در کشور عراق از دست داده ایم؟

خیر. عراقی ها خودشان نیز راغب به فعالیت با ایرانی­ها هستند. ما فرهنگ، مذهب و سلایق مشابهی با عراق داریم مشکل ما این است که اگر با این وضعیتی که در عراق حاکم است از بخش خصوصی کشور حمایت نکنیم شرکت های ما توان باقی ماندن در بازار عراق را نداشته و واضح است که عراقی ها پروژه را به سایر کشورها بدهند. دقت کنید بیشتر فعالیت های ما در کشور عراق شامل پروژه های جاده سازی، ساختمانی،راه سازی، خطوط انتقال برق، تونل، پل سازی است که تمامی آن ها نیاز به سرمایه دارند. علاوه بر آن بنیه و توان شرکت نیز عامل تعیین کننده ای است برای مثال شرکت مپنا بزرگ ترین نیروگاه برقی کشور است اما این شرکت 6 هزار میلیارد تومان از دولت داخل طلبکار است اگر شرکت مپنا توان مالی نداشته باشد از بین خواهد رفت بنابراین اگر شرکت ها ضعیف باشند و دولت نیز از آن ها حمایت نکند همان بار اول که با مشکل مواجه شوند از بین خواهند رفت و یا در لیست سیاه کشور میزبان قرار می گیرند و دفعات بعدی نمی­توانند پروژه ای در آن کشور اجرا کنند.

آیا شما برای بهبود وضعیت صادرات خدمات فنی مهندسی پیشنهاد خاصی دارید؟

مهمتر از همه حل بروکراسی داخل سازمان هاست روان سازی بخشنامه ها و مقررات از اصلی ترین کارهایی است که باید انجام دهیم. مثلا پروژه ای که 500 میلیون دلار سرمایه نیاز دارد را نباید به خاطر دو چک برگشتی به طور کامل تعطیل کرد و بعد آن پیمانکار برای حل مشکلش در بروکراسی­های داخلی سرگردان شود. به نظرم باید سازوکاری باشد تا بتوانیم از فرد یا شرکت مورد نظر تعهدنامه­ای مبنی بر پرداخت دیون خود بگیریم اما پروژه را به طور کامل تعطیل نکنیم. بعد از آن باید حمایت های ما خاص بخش خدمات باشد این مصوبات در کارگروه ها و انجمن های خدمات فنی مهندسی مطرح شده و صاحب نظران این حوزه در خصوص آن تصمیم گیری کنند. موضوع مهم دیگر تامین منابع لازم برای بانک های تخصصی مثل بانک توسعه صادرات است. ما انتظار داریم منابع خاصی را برای بانک های تخصصی در نظر بگیرند نه آنکه یک افزایش سرمایه ای در سال 85 برای بانک انجام دهند و هنوز 9-10 سال است که هیچ افزایش سرمایه ای نداده اند. به نظر من اگر این موارد حل شود 70-80 درصد کار حل شده است.

آیا در بسته خروج از رکود که اخیرا دولت اعلام کرده است توجهی به صادرات خدمات فنی مهندسی شده است؟

خیر. البته برای صادرات کل برنامه هایی در نظر گرفته شده است اما به طور خاص برای خدمات فنی مهندسی برنامه ای اعلام نشده است مگر مصوبه 200 میلیارد دلاری حمایت از پیمانکاران ایرانی که در عراق فعالیت می کنند.

کد خبر 4423

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • 1 + 12 =